FLASH
Shkruar nga Milos Miljkoviç
Geopolitical changes and narrow political interests left the initiative without support and without full results.
If the idea of close economic cooperation between Serbia, Albania and North Macedonia had been implemented in practice, the countries with a market of nearly 11 million inhabitants would have benefited. Changes in international relations, but also the narrow daily interests of the main actors, have led to today's talk of the "Open Balkans" as one of the missed opportunities.
“Balkans for Balkans”, this is the sentence that the President of Serbia, Aleksandar Vučić, has repeated several times, including in New York, at the United Nations, at the height of the “Open Balkans” initiative, or “Mini Schengen”, as some called it. The idea was that, as a prelude to the European Union, a space with free movement of people, goods and capital would be created between the countries of the region, specifically Serbia, Albania and North Macedonia. To the mutual benefit of these countries. The concept, useful in principle, did not last long.
From the beginning, when the idea was mentioned publicly, it was accompanied by claims that it was not an authentic initiative of the officials who promoted it, Aleksandar Vučić and Edi Rama. It was said that the concept of cooperation in the Western Balkans had been drafted in Washington or Berlin and that it had been sent as a ready-made solution to be implemented as soon as possible. Some, concerned by what they called “great Serbian hegemony”, saw in the “Open Balkans” a plan for Serbian dominance in the region through economic instruments.
Although it was 2019, when the concept was first floated, the geopolitical map and the directions of cooperation looked different back then. The West was interested in maintaining its influence in the Balkans through a kind of imitation of the EU space, while expansion with new members was seen as a distant prospect. Meanwhile, Joe Biden came to the White House, to be returned after 4 years by Donald Trump. The world became more unstable, engulfed by major military conflicts, arms races and division of spheres of interest. Today, there is open talk of Albania and Montenegro joining the EU, which has diminished the initial purpose of the initiative.
Reserved access
Bojan Stanić from the Serbian Chamber of Commerce told NIN that the “Open Balkans” initiative began as a “Mini Schengen”. He recalls that in 2019 a signal came “from outside” that the groundwork for the “Mini Schengen” needed to be prepared. According to him, no one knew exactly what it was about, while the initiative was formed in the US and then the leaders of Albania, Serbia and North Macedonia declared that it was “their initiative”.
Më pas, ideja u ribrandua si “Ballkani i Hapur”, me synimin për krijimin e një tregu unik të bazuar në katër liritë ekonomike: lëvizjen e lirë të mallrave, shërbimeve, njerëzve dhe kapitalit.
“Filloi me hezitim. Mali i Zi ishte kundër, Bosnja dhe Hercegovina gjithashtu, ndërsa për Kosovën as që bëhej fjalë. Megjithatë, në vitin 2022 u mbajt një samit ku morën pjesë ministrat e Jashtëm të Hungarisë dhe Turqisë, si dhe përfaqësues të gjithë rajonit, madje edhe kryeministri i atëhershëm i Malit të Zi, Dritan Abazoviç. Dukej se iniciativa po shtyhej si një alternativë që do të zëvendësonte Procesin e Berlinit”, thotë Staniç.
Sipas tij, me shpërthimin e luftës në Ukrainë, gjithçka u ndal. Ai vlerëson se projekti u mbështet nga administrata e parë e Donald Trump dhe nga Richard Grenell, por u la mënjanë pas ndryshimit të administratës në SHBA. Më pas, kryeministri shqiptar Edi Rama deklaroi se “Ballkani i Hapur” e kishte përmbushur misionin e tij dhe se kishte përfunduar.
“Në praktikë, nuk arritëm krijimin e një tregu të përbashkët. Mund të thuhet se u mundësua lëvizja me kartë identiteti në rajon, funksionoi njohja e diplomave dhe procedurat për punësim. Por për këto lehtësime, sipas të dhënave tona, aplikuan rreth 400 persona. Pra, rezultatet janë minimale”, thekson Staniç.
Ai shton se si “Ballkani i Hapur” ashtu edhe Procesi i Berlinit u lanë në plan të dytë pasi Shqipëria dhe Mali i Zi morën mbështetje për anëtarësim në BE. Sipas tij, Serbia ishte promotore më e zëshme e bashkëpunimit ekonomik, duke qenë se ka prodhimin më të madh në rajon dhe eksporton më shumë.
Staniç vlerëson se iniciativa dështoi për shkak të mungesës së një qëllimi të përbashkët për integrim të plotë rajonal, veçanërisht në nivelin e zyrtarëve.
Nën ndikimin e politikës
Predrag Bjeliç, profesor i tregtisë ndërkombëtare në Fakultetin Ekonomik në Beograd, deklaroi për NIN se iniciativa shkoi më thellë se CEFTA në disa fusha, por mbeti e ekspozuar ndaj luhatjeve politike mes tre vendeve. Sipas tij, përkeqësimi i marrëdhënieve politike, sidomos mes Serbisë dhe Shqipërisë, e shtyu iniciativën në plan të dytë.
Ai shton se “Ballkani i Hapur” u konceptua edhe si një kompensim për ngecjet në CEFTA dhe në krijimin e tregut të përbashkët të Ballkanit Perëndimor, të bllokuara nga çështje politike si ajo e Kosovës. Por Bashkimi Evropian vazhdoi të insistojë në bashkëpunim me të gjashtë ekonomitë e rajonit, duke e relativizuar rolin e kësaj nisme.
Sipas Bjeliç, iniciativa në fund u reduktua kryesisht në lëvizjen e lirë të fuqisë punëtore, por pa interes të madh. “Tregu ynë i punës është i hapur, por shumica preferojnë të shkojnë në BE”, thekson ai.
Sinjale të kundërta
Dragoljub Rajiç, koordinator i Rrjetit për Mbështetje të Biznesit, deklaroi për NIN se nga këndvështrimi i komunitetit të biznesit, bashkëpunimi ekziston. Megjithatë, ai thekson se politika i jep iniciativës një ngarkesë që e vështirëson funksionimin e saj.
According to him, Serbia, as the largest country in the region, has an interest in good neighborly relations and normal trade exchanges. But the region remains burdened with unresolved political issues, including Kosovo and the consequences of the wars in the former Yugoslavia.
Rajic believes that politicians often adapt regional priorities to short-term domestic needs. He emphasizes that today the “Open Balkans” remains an overshadowed initiative, while politics continues to influence economic processes in the region. / Pamphlet adapted from NiN /
Lini një Përgjigje